Wachten op natuurijs duurt soms decennia. Daarom hebben Friezen — en Nederland — alternatieven bedacht: fietsen, sup'en, skeeleren, zwemmen, wandelen, roeien, motorrijden en zelfs varen met zonneboten. Elke variant heeft zijn eigen seizoen en zijn eigen sfeer.
De laatste echte Elfstedentocht was in 1997. Sindsdien is het ijs nooit meer dik genoeg geworden — niet eens in 2012, toen het er een week lang naar uitzag. Voor de mensen die toch hun "elfsteden" willen rijden, is er een hele waaier aan alternatieven ontstaan. Op het Oostenrijkse meer Weissensee bijvoorbeeld, waar elk jaar in januari een schaatsmarathon plaatsvindt met dezelfde route-opzet: 200 km langs elf gemarkeerde plekken. Of dichter bij huis: de Fietselfstedentocht op Tweede Pinksterdag, waar tienduizenden wielrenners en toerfietsers langs de elf steden rijden.
Sinds 2006 is daar de SUP 11-city tour bijgekomen — vijf dagen lang peddelen op een stand-up paddleboard door de Friese vaarten en kanalen. In de zomer trekt de Skeeler-elfstedentocht een paar duizend deelnemers, om de twee jaar gevolgd door de Elfsteden Roeimarathon. En toen Maarten van der Weijden in augustus 2019 als eerste mens 200 kilometer aan één stuk door zwom langs de elf steden, brak heel Nederland mee — niet voor sport, maar voor zijn benefiet voor kankeronderzoek.
Sommige varianten zijn voor sporters met serieuze fysieke ambities (zwem-, schaats- en roeimarathon vragen weken trainen). Andere zijn nadrukkelijk recreatief: de Fietselfstedentocht heeft routes van 50 km tot 240 km, de Wandelelfstedentocht kun je in vier of vijf dagen doen, en de auto- of motorvariant is een lange dag rondrijden. Voor wie graag mee wil maar fysiek beperkt is, organiseert stichting De Onbeperkte Elfstedentocht aangepaste tochten.
Hieronder zie je alle alternatieven op een rij. Onderaan staat een vergelijkingstabel — handig om in één oogopslag te zien welke tocht past bij je seizoen, je conditie en je portemonnee.
Vijftien manieren om de elf steden in één tocht aan te doen — op het ijs, op de fiets, op het water of te voet. Met per pagina een actuele check op datum, kosten en inschrijving.
Globaal overzicht — voor de actuele datum, kosten en inschrijfvoorwaarden klik door op het betreffende artikel.
Vergelijk de moderne alternatieven met de vijftien officiële edities sinds 1909 — of bekijk de gids per stad.