Een eerlijke keuze beginnen
Als je ooit denkt 'ik wil een keer iets met die elf steden doen', is de eerste vraag niet 'welke is het mooist' maar 'welke past bij mijn leven'. De Elfstedentocht heeft inmiddels zoveel varianten dat de juiste keuze meer met agenda, conditie en voorkeur voor gezelschap te maken heeft dan met sportiviteit alleen.
De varianten die het meeste worden gereden zijn de Fietselfstedentocht, de Wandelelfstedentocht, de SUP 11 City Tour, de Skeelerelfstedentocht, de Elfsteden Roeimarathon, de Onbeperkte Elfstedentocht, het varen langs de elf steden, de motortocht en de oldtimer- en auto-evenementen. Daarnaast staat in het buitenland de Alternatieve Elfstedentocht op de Weissensee voor wie écht wil schaatsen.
Hoeveel vrije dagen heb je nodig?
Het verschil in tijdsinvestering is groot. De Fietselfstedentocht doe je in één dag — vroeg op, laat thuis, voor de meeste deelnemers is een vrije maandag genoeg. De motor- en auto-tochten vergen ook één dag, plus de reisdag naar Friesland.
De Wandelelfstedentocht kost vijf opeenvolgende dagen, plus de aanreis- en wegreisdag. De Onbeperkte Elfstedentocht spreidt zich ook over vijf dagen, maar je hoeft niet alle dagen mee te doen. De Elfsteden Roeimarathon is technisch één etmaal, maar in praktijk reken je twee dagen vrij voor opbouw en herstel.
De SUP 11 City Tour vraagt vijf dagen onafgebroken peddelen. Varen kun je in vier tot tien dagen doen, afhankelijk van hoe ontspannen je het wilt. Wie maar één weekend kwijt kan, valt eigenlijk automatisch in de fiets-, motor- of auto-categorie.
Conditie eerlijk inschatten
Voor de Fietselfstedentocht (235 km in één dag) heb je minimaal een redelijke wielrenconditie nodig — zes tot acht maanden bewust opbouwen tot ritten van honderdvijftig kilometer. Wie 'wel fit' is maar nooit zo lang op de fiets heeft gezeten, redt de tocht niet uitgerust.
De Wandelelfstedentocht is paradoxaal: minder pieken, meer volharding. Trainen begint drie maanden vooraf, met opbouwende dagafstanden van twintig naar veertig kilometer. Het zwaarste is niet dag één, maar dag drie en vier.
De Skeeler Elfstedentocht (225 km in één dag) zit qua zwaarte tussen wielrennen en wandelen in, met als extra factor het permanente concentratie-eisende wegdek. Een serieuze opbouw van zes maanden is gangbaar.
De Roeimarathon ligt voornamelijk binnen het bereik van actieve roeiverenigingen — niet iets om in losse trainingsweken in te stappen. Bij de SUP 11 City Tour is het core- en schouderwerk zwaarder dan benenkracht; zwemmers en boardsporters hebben een voorsprong.
De Onbeperkte Elfstedentocht stelt vooraf geen conditie-eisen — afstanden tot 25 kilometer per dag zijn goed inplanbaar. Voor de motor- en auto-tochten is conditie geen factor; geduld en concentratie wel.
Kosten globaal
Fietselfstedentocht: rond €20-€35 inschrijfgeld, plus reis en overnachting. Een totale dagrit kost je in de praktijk €100-€150 als je een hotel boekt in Leeuwarden.
Wandelelfstedentocht: deelname rond €100-€150, plus B&B-overnachtingen (€80-€120 per nacht in mei) en eten. Reken op €700-€1000 voor de hele week.
Skeeler en Roeimarathon: vergelijkbare inschrijfbedragen, maar deelname per ploeg, dus eigenlijk kosten per persoon vergelijkbaar met de fietstocht.
SUP 11 City Tour: dit is een duurdere keuze — inschrijfgeld plus boardhuur of eigen materiaal, plus accommodatie voor vijf dagen.
Onbeperkte Elfstedentocht: gestaffeld dagbedrag, buddy's de helft. Een vol weekprogramma blijft typisch onder de €200 deelname, plus overnachten.
Varen: de duurste optie als je een boot huurt. Een kleine huurmotorboot kost in mei en juni €1500-€2500 voor een week.
Auto/motor zelf rijden: alleen brandstof en eventueel een hotel. De Porsche Elfstedentocht of Oldtimer Rally hebben eigen inschrijfgelden (de Oldtimer Rally kost €95 per voertuig).
Seizoen en gezelschap
Wil je het in mei: dan zijn Fietselfstedentocht (Pinkstermaandag), Wandelelfstedentocht, Roeimarathon en de meeste auto-evenementen in dezelfde maand geconcentreerd. Friesland is dan op zijn drukst — vol met deelnemers, supporters en weekendgangers.
Wil je het rustiger: juni voor de Roeimarathon, eind augustus voor de Skeeler Elfstedentocht (oneven jaren), september voor de SUP 11 City Tour en de Onbeperkte Elfstedentocht. Het varen en de motor- en auto-routes kun je het hele seizoen door zelf doen — augustus en september zijn rustiger dan mei.
Qua sociale ervaring: de Fiets-, Wandel- en Onbeperkte tochten zijn de meest collectieve evenementen, je doet ze samen met duizenden anderen en kookt 's avonds nooit alleen. De SUP, Roei- en Skeelertochten hebben kleinere, hechtere deelnemersvelden. Een motor- of auto-tocht doe je in een klein groepje of solo. Varen is wat ertussenin zit: je bent zelfstandig, maar in de havens en sluizen ontmoet je dezelfde mede-elfstedenvaarders steeds opnieuw.
Een persoonlijke adviestoon tot slot
Als je écht twijfelt: begin met de Fietselfstedentocht. Het is de bekendste, beste georganiseerde en meest sociale van alle alternatieven, en als je het haalt heb je een echt elfstedenkruisje in handen. Vind je één dag tekort en wil je liever in een tempo wandelen waar je tijd hebt om in de stadjes te eten en kijken, dan is de Wandelelfstedentocht een logische tweede stap.
Voor wie van water houdt en een week vrij heeft, is de SUP 11 City Tour — of zelf varen — een buitenkans. Voor wie de schaatstocht zelf wil voelen, is de Alternatieve Elfstedentocht op de Weissensee de enige weg, totdat de winter terugkomt naar Friesland.